Bij mijn oma stond een klein Israëlisch vlaggetje op het kastje. Als kind zag ik dat vlaggetje altijd staan. Het hoorde gewoon bij haar. Mijn oma was ontzettend trots dat ze Joods was.
Haar moeder, mijn overgrootmoeder, had Auschwitz overleefd. Maar na de Tweede Wereldoorlog was zij niet meer in staat om voor mijn lieve oma te zorgen. Daardoor bracht mijn oma haar jeugd door in verschillende weeshuizen. Ook lang na de bevrijding bleven de gevolgen van de oorlog voelbaar in het leven van mijn oma. Het kostte haar vele jaren om die rust en stabiliteit opnieuw te vinden.
Ik ben opgegroeid bij mijn Joods-Nederlandse moeder. Toen ik werd geboren, bestond onze hele familie uit twaalf à dertien mensen. Dat was de familie die ik kende. En als kind wist ik niet beter. Pas later begon ik me af te vragen: waar kom ik eigenlijk vandaan? Wie waren al die mensen voor ons? Waarom is mijn familie zo klein?
Na 7 oktober 2023 werden die vragen steeds belangrijker. Joods zijn werd overal een onderwerp, ook in mijn eigen omgeving. Als ik vertelde dat ik Joods was, volgden er politieke vragen, discussies en soms haat. Soms vertelde ik wie ik was en even later zat ik midden in een discussie over de Israëlische regering. Ondertussen probeerde ik zelf juist te begrijpen wat mijn afkomst voor mij betekent.
Ik ging zoeken, steeds verder terug. Ik vond namen van voorouders, met wie ze getrouwd waren, hoeveel kinderen ze hadden en waar ze hadden geleefd. Ik kon familieleden opzoeken die bijna vijfhonderd jaar geleden hadden geleefd en beseffen: die horen bij mij.
In de familie van mijn moeder kwam ik ook de naam Cohen tegen. Dat betekent in het Hebreeuws priester. Die naam verwijst naar een Joodse priestertraditie, naar Aäron, de broer van Mozes. Voor velen van jullie zijn dat vertrouwde namen uit de Bijbel. Ik begon te beseffen dat ik deel uitmaak van het Joodse volk waarvan die verhalen vertellen. Die geschiedenis leeft door. Ook in mijn kleine familie.
Ik wilde verder zoeken, zelf zien, voelen en begrijpen. Daarom wilde ik naar Israël.
Een van mijn vrienden was ook mijn kapper. Hij was uit Syrië gevlucht voor IS. We kenden elkaar al acht jaar. Ik had hem geholpen met Nederlands. We waren samen op vakantie geweest. Acht jaar aan herinneringen. Voor mij voelde hij als een vriend.
Toen ik meer met mijn Joodse identiteit bezig was en naar Israël wilde, werd de omgang steeds negatiever. Ik werd buitengesloten. Op een gegeven moment kreeg ik een filmpje te zien van een avond waarvoor ik niet was meegevraagd. Zijn verjaardag.
Ik keek naar dat filmpje en ik hoorde: “Fuck Elias, fuck Israel.”
Mijn naam en Israël in één adem. Dat waren mensen met wie ik had gelachen. Mensen bij wie ik dacht dat ik hoorde.
Van twee vrienden verwachtte ik steun. Ik dacht dat zij voor mij zouden opkomen. Maar zij zeiden er niets van. Ik kreeg te horen dat ik naar de kapper moest gaan om het goed te maken. Ik moest het goedmaken. Ook dat zwijgen deed ongelofelijk veel pijn.
In Israël zat ik later in een kring met veertig jongeren uit verschillende Europese landen. Bij een spel kwam er een vraag over onze ervaringen. En ik begon te vertellen. Over mijn afkomst, over die vrienden, over wat er was gebeurd.
Terwijl ik vertelde, begonnen mensen om me heen te huilen. Ook bij mij liepen de tranen over mijn wangen op dat moment. Maar die mensen kende ik nog maar een paar dagen. Toch raakte mijn verhaal hen zo dat we daar samen met z’n allen zaten te huilen.
Ik voelde dat mijn verdriet iemand anders wat kon schelen. Dat gevoel zal ik werkelijk waar nooit vergeten. Midden in dat verdriet kreeg ik een ontzettend grote kracht. Ik voelde me gehoord. We droegen het op dat moment even samen. En dat geeft mij de moed om verder te gaan.
Hier zijn ook mensen naast me blijven staan. Drie broers met wie ik nog steeds supergoed bevriend ben. Een van hen is vandaag met mij mee. Hun steun betekent echt ontzettend veel voor mij.
Vandaag sta ik hier met een keppeltje op en de vorige keer deed ik dat niet. Ik wil zichtbaar kunnen zijn als wie ik ben. En toch blijf ik met die vraag zitten: hoe ver zijn we gekomen als een Joodse jongen in Groningen dapper wordt gevonden omdat hij openlijk Joods is?
Vandaag staan jullie hier. Jullie luisteren naar mijn verhaal. Jullie laten zien dat het jullie iets kan schelen. Met mijn hele hart: dank jullie wel.
En ik vraag jullie: wees voor iemand die vriend die ik op dat moment nodig had. Neem die verbondenheid straks mee naar je werk, naar je vrienden, naar de gesprekken die je voert.
Vraag hoe het met iemand gaat. Neem de tijd om naar het antwoord te luisteren. Spreek je uit wanneer iemand wordt buitengesloten. Blijf contact zoeken wanneer iemand wordt buitengesloten. Juist op zo’n moment kan jouw stem betekenen dat iemand weer kan voelen: ik hoor erbij.
Dat heb ik zelf ervaren. Mensen die met mij meehuilden. Vrienden die bleven. En jullie, die hier vandaag samen met mij staan.
Mijn oma was ontzettend trots op wie ze was. Ik ben dat ook. Tijdens mijn vorige toespraak droeg ik geen keppeltje. Maar vandaag sta ik hier met mijn keppeltje, met mijn verhaal en met jullie naast me. Dat voelt ontzettend krachtig.
Om Joods te zijn, zou je geen moed nodig moeten hebben. Ik wil open kunnen zijn over wie ik ben, zonder dat het verandert hoe mensen naar me kijken. Ik wil dat de volgende generaties Joden hun afkomst kunnen ontdekken zonder zich af te hoeven vragen welke vrienden zij daardoor zullen verliezen.
Daar kunnen we allemaal aan bijdragen. In onze eigen omgeving. En op de momenten waarop het ertoe doet.
Vandaag staan we hier samen. Laten we ook naast elkaar blijven staan als deze wandeling voorbij is. Als iemand morgen zijn verhaal vertelt. Als in de vriendengroep een grens wordt overschreden. Als opkomen voor iemand betekent dat je zelf tegen de groep moet ingaan, laat dan merken: jij hoort erbij. Ik sta naast je.
Zo wordt de verbondenheid die we hier voelen iets waarop we ook morgen kunnen vertrouwen.
Vandaag lopen we samen door Groningen. Laten we zorgen dat niemand daarna alleen verder hoeft.
Ik wil jullie ontzettend bedanken. Allemaal.
Reactie plaatsen
Reacties