Van het wel en wee (vooral dat laatste) van Joodse studenten in ons land heeft Elad Zigler, directeur van de organisatie StandWithUs Nederland, persoonlijk weet. Hij neemt hoopgevende ontwikkelingen waar (actievere opstelling, bereidheid tot argumentatie, de discussie aan te gaan), maar eveneens een zich terugtrekken in de studie en dus uit het campusleven en de publieke ruimte. “Bij een deel van de studenten zien we bovendien signalen die richting traumatisering gaan: verhoogde alertheid, stress, slaapproblemen, het vermijden van bepaalde plekken en een constante angst dat er “weer iets gebeurt”.” Juist daarom, aldus Zigler, “hebben wij het Emerson Fellowship Programma ontwikkeld: een traject voor moedige studenten die zich wél willen inzetten, (en hun medestudenten willen helpen met hun identiteit en uitdagingen), die begeleiding krijgen, en die leren hoe zij op een gezonde, inhoudelijke en constructieve manier zichtbaar kunnen blijven.”
U was in 2016 de initiatiefnemer van de organisatie StandWithUs Nederland. Wat bewoog u hiertoe en welke doeleinden streeft StandWithUs Nederland precies na?
Elad Zigler: In 2016 zag ik dat het gesprek over Israël en Joodse identiteit in Nederland steeds vaker werd gevoerd in slogans, frames en online polarisatie, en steeds minder op basis van kennis, nuance en menselijke ontmoeting. Tegelijkertijd merkte ik dat Joodse studenten en jonge professionals zich vaker onveilig of geïsoleerd voelden zodra Israël ter sprake kwam, en dat zij niet altijd de kennis of de tools hadden om daar rustig en inhoudelijk mee om te gaan.
Daarnaast zag ik hoe de situatie rondom Israël in media en op universiteiten steeds eenzijdiger werd geframed. Op campussen was nauwelijks ruimte voor Joodse of Israël-gerelateerde activiteiten, terwijl de toon van het debat steeds feller werd. Veel studenten hadden simpelweg niet de kennis of ondersteuning om hiertegenin te gaan, waardoor de situatie verder verslechterde.
Dat was voor mij de aanleiding om StandWithUs Nederland op te bouwen: als een educatieve organisatie met een Joods karakter die mensen, Joods én niet-Joods, helpt om beter geïnformeerd te zijn, en om moeilijke gesprekken te voeren zonder demonisering.
Onze doelstellingen zijn helder:
- Educatie en feitelijke informatieover Israël, het Midden-Oosten, Joodse geschiedenis en identiteit.
- Weerbaarheid en welzijnvan Joodse studenten en jongeren, juist waar zij onder druk komen te staan.
- Dialoog en samenwerking: bruggen bouwen met andere groepen en ruimte creëren voor een eerlijk gesprek.
- Het tegengaan van antisemitisme, in het bijzonder waar klassieke antisemitische patronen terugkeren in moderne vormen, ook in taal rondom Israël.
Hoe kijkt u vanuit Joods perspectief aan tegen het huidige maatschappelijke klimaat in Nederland?
Elad Zigler: Veel Joden herkennen vandaag een klimaat waarin iets is gaan schuiven. Niet altijd in expliciete haat, maar in een vorm van normalisering. Zaken die vroeger zeldzaam waren, het demoniseren van Israëlische of Joodse aanwezigheid, het goedpraten van intimidatie, het bagatelliseren van antisemitische incidenten, komen steeds vaker terug in het mainstream gesprek, zeker online en ook op onderwijsinstellingen.
Wat dit extra pijnlijk maakt, is dat Joden vaak het gevoel hebben dat zij een uitzonderingspositie krijgen opgelegd: alsof zij zich voortdurend moeten verantwoorden voor hun identiteit of voor het bestaan van Israël, terwijl andere minderheden, terecht, bescherming en empathie ontvangen.
Tegelijkertijd wil ik benadrukken dat Nederland ook veel mensen van goede wil kent. Er is een stille meerderheid die extremisme afwijst. Maar die meerderheid is vaak afwezig in het publieke debat, en dat vacuüm wordt gevuld door de hardste stemmen.
U hebt met veel Joodse studenten contact. Welke verhalen, ervaringen, signalen vangt u grosso modo van deze jongeren op? Stellen zij zich weerbaar op of krijgt defaitisme vat op hen? Erger nog: is er sprake van traumatisering?
Elad Zigler: Wat ik hoor is een combinatie van weerbaarheid en vermoeidheid.
Veel studenten vertellen dat zij:
- sociale uitsluiting ervaren (“ineens word ik het Israël-debat ingetrokken”),
- voorzichtig zijn met zichtbare Joodse symbolen,
- in groepsapps en sociale media worden geconfronteerd met agressie, complottheorieën of ontmenselijking,
- bang zijn dat een uitspraak of aanwezigheid bij een evenement leidt tot labeling, shaming of zelfs veiligheidsrisico’s.
Sommigen worden juist actiever en willen zich uitspreken, organiseren en leren argumenteren. Dat is hoopgevend. Maar er is ook een groeiende groep die afhaakt en zegt: “Ik wil mijn studie halen, niet voortdurend vechten om mijn bestaansrecht.” Dat defaitisme is zorgelijk, omdat het leidt tot terugtrekking uit het campusleven en de publieke ruimte.
Bij een deel van de studenten zien we bovendien signalen die richting traumatisering gaan: verhoogde alertheid, stress, slaapproblemen, het vermijden van bepaalde plekken en een constante angst dat er “weer iets gebeurt”. Dat is niet alleen een maatschappelijk of politiek probleem, maar ook een serieus welzijns- en veiligheidsvraagstuk.
Juist daarom hebben wij het Emerson Fellowship Programma ontwikkeld: een traject voor moedige studenten die zich wél willen inzetten, die begeleiding krijgen, en die leren hoe zij op een gezonde, inhoudelijke en constructieve manier zichtbaar kunnen blijven.
Heeft StandWithUs Nederland ook contacten met niet-Joodse jongerenorganisaties?
Elad Zigler: Ja. Voor ons is samenwerking essentieel, juist omdat antisemitisme geen “Joods probleem” is, maar een maatschappelijk probleem. Waar mogelijk werken wij samen met niet-Joodse studentenverenigingen, interfaith-initiatieven en andere jongerenorganisaties die openstaan voor een eerlijk gesprek.
Dat vraagt wederzijds respect. Wij zoeken geen confrontatie of escalatie, maar educatie, ontmoeting en realistische veiligheid. Soms zijn deze samenwerkingen zeer succesvol, omdat jongeren merken dat er achter labels gewoon mensen schuilgaan. Soms is het lastiger, omdat organisaties bang zijn voor reputatieschade of activistische druk. Toch blijven wij investeren in contact, omdat dialoog altijd beter is dan karikaturen.
Is het soms lastig respectievelijk onmogelijk voor StandWithUs om haar doelstellingen bij de manstream pers voor het voetlicht te krijgen?
Elad Zigler: Dat is regelmatig lastig, ja. Niet omdat er geen interesse is, maar omdat het onderwerp zich vaak in een spanningsveld bevindt. Redacties zijn bang voor het verwijt van activisme, voor polarisatie, of voor het idee dat zij “partij kiezen”. Daardoor worden Joodse zorgen soms behandeld als bijzaak, of pas serieus genomen wanneer incidenten extreem worden.
Daarnaast bestaat er een stigma rondom organisaties die zich bezighouden met antisemitisme en antizionisme. Zij worden al snel als politiek partijdig of problematisch neergezet, nog vóórdat er inhoudelijk wordt gekeken naar wat zij daadwerkelijk doen.
Wat ook opvalt, is dat er in veel media weinig ruimte is voor het onderscheid tussen:
- legitieme kritiek op beleid,
- en retoriek die overgaat in demonisering, delegitimisering of het hanteren van dubbele standaarden.
Wij proberen altijd feitelijk en inhoudelijk te blijven, maar het debat is soms zo gepolariseerd dat nuance zelf verdacht lijkt. Juist daarom blijft educatie onmisbaar.
Welk gewicht hecht StandWithUs aan de samenstelling van een nieuwe Nederlandse coalitieregering?
Elad Zigler: StandWithUs is geen partijpolitieke organisatie, maar de samenstelling van een regering is uiteraard relevant voor beleid op het gebied van veiligheid, discriminatiebestrijding, hoger onderwijs en de handhaving van de rechtsstaat.
Voor ons zijn enkele uitgangspunten cruciaal, ongeacht welke partijen regeren:
- een duidelijke normstelling dat antisemitisme onacceptabel is, ook in moderne vormen;
- consequente handhaving wanneer sprake is van intimidatie of geweld;
- bescherming van studenten en onderwijsinstellingen tegen structurele ontwrichting;
- en ruimte voor pluralisme: Joodse studenten moeten zich veilig kunnen uiten zonder als “probleem” te worden gezien.
Wij kijken dus niet door een partijpolitieke lens, maar door de lens van veiligheid, vrijheid en gelijke rechten.
Een nieuw jaar weer. Welke wensen heeft u, heeft StandWithUs voor 2026?
Elad Zigler: Mijn grootste wens is eigenlijk eenvoudig: dat Joodse jongeren in Nederland weer een normaal studentenleven kunnen leiden, met zichtbaarheid, trots en veiligheid.
Voor 2026 hopen wij concreet:
- onze educatieve programma’s verder uit te bouwen op universiteiten en binnen de gemeenschap;
- meer training te bieden in weerbaarheid en communicatie, zonder dat jongeren in een permanente strijdmodus terechtkomen;
- bredere coalities te versterken met niet-Joodse partners die antisemitisme serieus nemen;
- en vooral dat instellingen, universiteiten, gemeenten, politie en media, sneller en consistenter optreden wanneer grenzen worden overschreden.
Persoonlijk hoop ik dat we als samenleving terugkeren naar een basisprincipe: je hoeft het niet met elkaar eens te zijn om elkaar menselijkheid en veiligheid te gunnen. Dat blijft uiteindelijk de enige weg vooruit.
Foto: https://standwithus.nl/standwithus-nederland-groeit/
Technicolor bewerkte foto van Emerson Fellowship Programma.
Stand With Us Nederland is een van de ondersteuners van het boek Het 7 Oktober-Effect net als onze website antisemitisme nieuws.nl. U steunt onze website en projecten door dit boek of de Engelstalige roman over de terreur van klachtprocedures aan universiteiten sinds 7 oktober 2023 The Enduring Fragment van Amanda Kluveld op Amazon.