“Provoceer niemand, schrap de woorden Israël, Jood of antisemitisme uit de titel van uw colleges of lezingen.”
De tweede bijdrage over Ausnahmezustand laat zien hoe Joodse academici in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland niet alleen geconfronteerd worden met openlijke Jodenhaat, maar ook met institutionele terughoudendheid, professionele uitsluiting en druk om Joodse en Israëlische onderwerpen minder zichtbaar te maken.
Deze melding kreeg het Netwerk van Joodse Hogeschooldocenten in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland van een lid dat maart 2026 juist was teruggekeerd uit Israël.
Drie bestuursleden van het netwerk, de hoogleraren Julia Bernstein, Roglit Ishay en Ilja Kogan, geven in de bundel Ausnahmezustand een gedetailleerd overzicht over de activiteiten en bevindingen van de vereniging.
Hun krachtige, ontluisterende samenvatting luidt:
Van noodgemeenschap naar netwerk
Momenteel telt het netwerk, in onmiddellijke reactie op de terreuraanval van Hamas op Israël van 7 oktober 2023 opgericht, rond 200 leden op meer dan 100 hogescholen. Steun ontvangt het netwerk van een kring van meer dan 250 niet-Joodse collega’s aan bijna 110 hogescholen.
Uit een noodgemeenschap ontstond binnen de kortst mogelijke tijd een ondersteunende gemeenschap, constateren de drie bestuursleden met voldoening. Geheel terecht! Het is ronduit bewonderingswaardig, ja een voorbeeld ter navolging in Nederland, hoe uiterst actief en effectief het netwerk intern en extern opereert.
Daarbij worden de Joodse studenten allerminst vergeten. Speciaal voor hen heeft het netwerk tot op heden op meer dan 60 universiteiten Joodse contactpunten ingesteld.
Wanneer Jodenhaat ‘normaal’ wordt
Ondertussen wordt het netwerk geconfronteerd met een situatie waarbij antisemitische uitingen steeds meer voor ‘normaal’ doorgaan. Zelfs ook vaak bij de slachtoffers…
Uit vertrouwelijke gesprekken onder vier ogen merkte het netwerk deze attitude zelf op. Een aanvankelijke bagatellisering, ‘normalisering’ van voorvallen van evidente Jodenhaat.
Telkens weer vroegen de bestuursleden verschillende universiteiten en bevoegde instanties publiekelijk stelling te nemen tegen concrete incidenten en bepaalde symbolen duidelijk te veroordelen. Steeds weer is dat echter achterwege gebleven.
In plaats daarvan bleef het bij algemene formuleringen: men is tegen antisemitisme, racisme en tegen elke vorm van discriminering.
Op universiteiten die zichzelf hebben verplicht tot de toepassing van een antisemitismedefinitie, werd dat vaak niet expliciet gecommuniceerd met de medewerkers.
“Zelfs daar, waar zo’n verplichting bestaat, vonden en vinden in de ruimtes van universiteiten anti-Israëlische en ook antisemitische bijeenkomsten plaats.”
Een antisemitische omkering
En komen leden van het netwerk daartegen in het geweer, dan gaan “delen van de meerderheidsgroep” meteen in de verdediging.
Zo hoorde een lid bijvoorbeeld dat het enkele Joden wellicht “niet zo goed gaat na de 7e oktober”, maar dat niet-Joden vanwege valse beschuldigingen van antisemitisme zouden “lijden als dieren”…
Deze omkering van zaken maakte wel even deel uit van een aanhoudende treitercampagne van antisemitische verwijten en relativeringen.
Concreet gezegd: “ons lid kreeg het verwijt ‘machtsbelust’ te zijn, ‘intellectualistisch’ – een bijzonder brisante beschuldiging voor een hogeschooldocent – hij zou geen ruimte bieden aan anderen (bezettersnarratief), hij zou verborgen netwerken uit eigen gelederen hebben gecreëerd en zich sowieso niet loyaal tonen tegenover de hogeschool”.
Het einde van deze evident academische antisemitische affaire – Jodenhaat contra de Joodse staat ging hier hand in hand met traditionele antisemitische stereotypen – was diep triest: het lid van het netwerk beëindigde uiteindelijk de samenwerking met de hogeschool zelf.
Israël, Jood en antisemitisme uit de titel
Over de academische verdringing van Joodse thema’s en antisemitisme ving het netwerk evenzeer verontrustende berichten op.
Van betrokken docenten werd bijvoorbeeld de leeropdracht niet verlengd. Of ze kregen het verzoek de woorden Israël, Jood of antisemitisme uit de titels van hun colleges of voordrachten te schrappen, om niemand te provoceren.
Een langere presentatie zou deels als ‘provocatief’ kunnen worden beschouwd en hogere kosten voor bescherming en bewaking met zich meebrengen.
Een Shoah-overlevende wordt ‘agressor’
Een dieptepunt vormt zeker de ervaring van een lid van het netwerk tijdens een universitaire bijeenkomst met een uitgenodigde Shoah-overlevende.
Het publiek luisterde zeer geboeid naar diens levensgeschiedenis. Tot op het moment dat hij inging op de actuele ontwikkelingen in Israël.
De Shoah-overlevende onderstreepte uitdrukkelijk Israëls recht op zelfverdediging na de terreuraanval van Hamas. Opeens heette hij voor een deel van de aanwezigen geen Shoah-overlevende meer, maar de Israëlische agressor.
Veelzeggend in dit verband is dat ook leden van het netwerk gemaand werden de actuele oorlog in hun module op te nemen, hoewel zij geschiedenis of Joodse religie doceren.
Voeg daaraan toe de pressie om stelling te nemen tegen Trump of Netanyahu en het wekt geen verwondering dat enkele leden van het Joodse netwerk van hogeschooldocenten voor een andere werkplek opteerden of die zelfs opzegden.
Geen klaagzang maar een alarmsignaal
Dit gegeven onderstreept nogmaals wat uitdrukkelijk een doelstelling is van de uitgave van de bundel Ausnahmezustand: geen loutere klaagzang, maar niet minder dan een alarmsignaal.
Telkens opnieuw hoorde het bestuur van het netwerk in gesprekken met de leiding van verschillende hogescholen dat die duidelijk stelling namen tegen antisemitisme, heel geëngageerd zouden zijn en alles wat in hun macht is zouden doen.
Tegelijkertijd stroomden bij het bestuur de berichten binnen van leden en Joodse studenten dat zij alleen worden gelaten door diezelfde academische leidingen bij antisemitische incidenten, die in de praktijk geen consequenties voor de daders hebben.
Over discrepantie tussen lippentaal en daadwerkelijk optreden gesproken! Een structureel probleem in de omgang met antisemitisme op hogescholen, concludeert het netwerk van Joodse academici.
De cijfers achter de noodtoestand
Peilingen van het netwerk onder de leden en niet-Joodse adherenten van 2024 en 2025 leveren daarvoor volgens de auteurs een solide bewijs.
40 procent van de deelnemers aan de anonieme peiling van 2024 gaf aan sinds 7 oktober 2023 vanwege hun Joodse identiteit bedreigd of lastiggevallen te zijn.
Een derde pleitte voor verhoogde politiepresentie op de campus.
Driekwart miste een duidelijk veiligheidsconcept op de eigen hogeschool.
Een derde had zelf uit voorzorg veiligheidsmaatregelen getroffen.
13 procent doceerde vanwege vijandigheden en persoonlijke veiligheid alleen nog online.
Bij de peiling van 2025 meldde een duidelijke meerderheid van de 78 niet-Joodse respondenten dat zij in hun academische omgeving een groeiende druk ervoeren, bijvoorbeeld in de vorm van fysieke of verbale bedreigingen en vijandigheden.
Achter de cijfers: menselijk lijden
Achter deze verontrustende cijfers gaat diep menselijk lijden, exact als Joods individu, schuil.
Het is de grote verdienste van de bundel Ausnahmezustand dat de slachtoffers van al dan niet openlijk geëtaleerde academische Jodenhaat een stem krijgen, dat buitenstaanders hun roerende getuigenissen kunnen lezen, daarop reflecteren en daaruit lessen trekken.
Tot slot daarom twee authentieke verhalen.
“Een musicus kreeg te verstaan dat het beter zou zijn als zij vanwege haar Israëlische afkomst bij een concert niet speelt; nog jaren later worstelt de persoon met haar tranen als ze terugdenkt aan dit voorval.”
“Een andere collega vertelde hoe een groep studenten hem zwartmaakte, zijn naam en mobiele nummer via flyers op de hele campus verspreidde en hem tijdens een bijeenkomst uit de collegezaal duwde. Zijn vrouw, die tijdens het gesprek naast hem zat, was verbijsterd; ze hoorde deze geschiedenis voor de eerste keer.”
Dit is de tweede bijdrage over de op 5 augustus 2026 verschenen bundel Ausnahmezustand – Zeugnisse von Betroffenen – Hochschulen im deutschsprachigen Raum seit dem 7. Oktober, onder redactie van Julia Bernstein, Alfred Bodenheimer en Elisabeth Schilling. Wallstein Verlag, Göttingen, 2026.
Reactie plaatsen
Reacties